ASRock anakatlı masaüstü ve mini PC sistemlerinde Windows kurarken, kurulum ekranında NVMe SSD'nizin (veya tüm disklerin) görünmediğini fark edebilirsiniz. Bunun en yaygın nedeni, Intel platformlu yeni nesil sistemlerde varsayılan olarak etkin gelen VMD (Intel Volume Management Device) özelliğidir. VMD açıkken disk denetleyicisi, depolama aygıtlarınızı Intel RST (Rapid Storage Technology / Hızlı Depolama Teknolojisi) altyapısı üzerinden yönetir; Windows kurulum medyasında bu sürücü hazır bulunmadığı için diskler "gizli" kalır ve kurulum ekranında listelenmez.
Bu durumu çözmenin en temiz yolu, BIOS/UEFI ayarlarından VMD denetleyicisini kapatmaktır. Aşağıda ASRock anakartlara özel menü yolunu, kritik güvenlik uyarılarını ve VMD'yi kapatmak istemeyenler için sürücü yükleme alternatifini bulacaksınız. (Menü adları BIOS/UEFI sürümüne ve modele göre küçük farklılıklar gösterebilir; ASRock'un resmî yolu Advanced altındadır.)
Güvenli Geri Dönüş / Önce Bunu Bilin
Değişiklik yapmadan önce iki kritik noktayı mutlaka okuyun:
🔴 Mevcut Windows kurulu sistemlerde dikkat: Eğer bilgisayarınızda Windows ZATEN kuruluysa ve sistem VMD/Intel RST modunda kurulduysa, VMD'yi kapatıp AHCI moduna geçmek açılışta mavi ekran (INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE) hatasına yol açar. Bunun nedeni, Windows'un kurulduğu andaki disk denetleyici sürücüsüyle açılmaya çalışması, denetleyici modu değişince ilgili sürücüyü bulamamasıdır. Bu yüzden VMD kapatma işlemi en güvenli biçimde temiz kurulum (format) öncesi yapılır.
Mevcut Windows'unuzu kaybetmek istemiyorsanız iki güvenli yol vardır: (1) Verilerinizi yedekleyip temiz kurulum yapın — bu en sağlam yöntemdir. (2) Modu değiştirmeden önce Windows'u Güvenli Mod'a (Safe Mode) hazırlayın: (Sistem Yapılandırması) > Önyükleme sekmesi > "Güvenli önyükleme / Minimal" işaretleyin, yeniden başlatın, BIOS'tan modu değiştirin, Güvenli Mod'da Windows açıldıktan sonra denetleyici sürücüsü yüklenir; ardından 'den Güvenli önyükleme işaretini kaldırıp normal başlatın. Bu yöntem her sistemde (özellikle dizüstü ve hazır marka bilgisayarlarda) garanti DEĞİLDİR; bu nedenle işleme başlamadan önce tam bir yedek almanız ve emin değilseniz yedekleyip temiz kurulumu tercih etmeniz önerilir.
🔴 RAID kullanıyorsanız KAPATMAYIN: VMD / Intel RST, birden fazla diski bir RAID dizisi (RAID 0/1/5/10) altında birleştirmek veya Intel Optane bellek kullanmak için gereklidir. VMD denetleyicisini kapatmak, mevcut RAID dizilerinizi devre dışı bırakır ve verilerinize erişimi engelleyebilir. RAID diziniz veya Optane belleğiniz varsa bu değişikliği YAPMAYIN; tek diskli/standart bir sistemde değilseniz önce yapılandırmanızı kontrol edin.
VMD / Intel RST Nasıl Kapatılır
ASRock anakartlarda izlenecek yol aşağıdaki gibidir (menü adları BIOS/UEFI sürümüne ve modele göre küçük farklılıklar gösterebilir):
1. Bilgisayarı yeniden başlatın. ASRock logosu göründüğü anda F2 veya Del (Delete) tuşuna kısa aralıklarla, defalarca basarak UEFI Kurulum (Setup) ekranına girin. 2. Arayüz "Easy Mode" (basit görünüm) ile açılırsa, F6 tuşuna basarak ya da ekrandaki seçeneği kullanarak Advanced Mode'a (Gelişmiş Mod) geçin. VMD seçeneği yalnızca gelişmiş modda görünür. 3. Üst menüden Advanced sekmesine gidin. 4. Storage Configuration (Depolama Yapılandırması) öğesini açın. Bazı ASRock modellerinde bu ayar Chipset Configuration altında yer alabilir. 5. VMD Configuration öğesine girin. 6. Enable VMD controller (VMD denetleyicisini etkinleştir) seçeneğini [Disabled] (Devre dışı) yapın. Alttaki Enable VMD Global Mapping ve "Map this Root Port under VMD" gibi alt seçenekler varsa, VMD kapatıldığında bunlar genellikle pasifleşir veya görünmez olur. 7. F10 tuşuna basarak ayarları kaydedip çıkın ("Save Changes and Exit" / "Yes" ile onaylayın).
SATA Mode (AHCI / RAID) ile ilişki: ASRock'ta depolama denetleyicisinin çalışma modu (AHCI veya Intel RST/RAID) ile VMD birbirine bağlıdır. VMD denetleyicisi kapatıldığında diskler standart AHCI modunda çalışır ki bu da tek diskli normal kurulumların beklediği moddur. Eğer ayrı bir SATA Mode seçeneği görüyorsanız, RAID kullanmıyorsanız bunun AHCI olarak ayarlı olması gerekir; Intel RST Premium / RAID seçeneği yalnızca RAID dizisi kuracaklar içindir.
Değişiklik sonrası boot sırası kontrolü: VMD'yi kapatıp kaydettikten sonra bilgisayar yeniden başlar. Tekrar BIOS'a girip Boot (Önyükleme) sekmesinden Boot Order / Boot Priority (önyükleme sırası) listesini kontrol edin. Mod değişikliğinden sonra diskiniz listede farklı bir adla görünebilir veya USB kurulum medyanızın sıralaması değişmiş olabilir. Temiz kurulum yapacaksanız USB belleği en üste taşıyın; mevcut sistemi açacaksanız Windows Boot Manager'ın / sistem diskinizin ilk sırada olduğundan emin olun.
Menüyü Bulamıyorsanız
Bazı ASRock modellerinde veya eski BIOS sürümlerinde VMD/RST seçeneği görünmeyebilir. Bu durumda:
- Gelişmiş moda geçtiğinizden emin olun: Easy Mode'da VMD seçeneği gizlidir; F6 ile Advanced Mode'a geçin.
- Farklı menü adlarını kontrol edin: Seçenek modele göre Advanced > Storage Configuration, Advanced > Chipset Configuration ya da bazı sunucu/IPC kartlarında Chipset > PCH Configuration altında olabilir. "VMD", "Volume Management Device" veya "Intel RST" anahtar kelimelerini arayın.
- BIOS'u güncelleyin: Eski BIOS sürümlerinde VMD ayarı bulunmayabilir veya hatalı olabilir. ASRock'un resmî indirme sayfasından anakart modelinizin en güncel BIOS sürümünü indirip BIOS içindeki Instant Flash aracıyla güncelleyin. Güncelleme sonrası seçenek görünür hale gelebilir.
- Değişiklik yapmadan önce mevcut ayarı not edin: Hangi seçeneğin ne olduğundan emin değilseniz, bir şeyi değiştirmeden önce mevcut değeri (örneğin "Enable VMD controller = Enabled") not alın ki gerekirse eski haline döndürebilesiniz. Bir sorun çıkarsa Exit sekmesindeki "Load Defaults / Load UEFI Defaults" ile varsayılanlara dönebilirsiniz.
Kapatmak İstemiyorsanız: Sürücü Yükle (F6 / IRST)
VMD'yi kapatmak yerine, Intel'in VMD özelliğini destekleyen yapıda kurulum yapmak isterseniz (örneğin ileride RAID/Optane kullanma ihtimaliniz varsa), VMD'yi açık bırakıp Windows kurulumu sırasında Intel RST (IRST) VMD sürücüsünü elle yükleyebilirsiniz:
1. Başka bir bilgisayardan Intel'in resmî sitesinden veya ASRock anakart destek sayfasından Intel Rapid Storage Technology (IRST) / VMD sürücüsünü (ASRock'ta "SATA Floppy Image" olarak da geçer; sürüm 18.0 veya üzeri, "f6" / VMD klasörü içeren paket) indirin ve bir USB belleğe çıkartın. 2. Bu USB belleği Windows kurulum USB'sinin yanında bilgisayara takın. 3. Windows kurulumunda disk seçim ekranına geldiğinizde, hiçbir disk görünmüyorsa "Sürücü Yükle" (Load Driver) bağlantısına tıklayın. 4. Gözat (Browse) ile USB bellekteki VMD sürücü klasörünü seçin, çıkan "Intel RST VMD Controller" sürücüsünü işaretleyip yükleyin. 5. Sürücü yüklendikten sonra disk(ler)iniz listede görünür; kuruluma normal şekilde devam edebilirsiniz. Kurulum bittikten sonra Intel Rapid Storage Technology sürücü/yardımcı programını da yüklemeniz önerilir.
Bu yöntem, ASRock dışındaki Intel platformlu sistemlerde (ASUS, MSI, Gigabyte, dizüstü bilgisayarlar) de aynı mantıkla çalışır.
---
Windows kurulumunu tamamladıktan sonra lisansı etkinleştirmede takılırsanız, Enlisans her aşamada size yardımcı olur.
