Bir Windows Server makinesine birden çok kullanıcının aynı anda Uzak Masaüstü (RDP) ile bağlanmasını sağlayan Uzak Masaüstü Hizmetleri (Remote Desktop Services / RDS), bağlanan her kullanıcı veya cihaz için bir İstemci Erişim Lisansı (RDS CAL) gerektirir. Sunucuyu kurduğunuzda lisans sunucusu olmadan çalışan 120 günlük bir ödemesiz (grace period) süre tanınır; bu süre dolduğunda geçerli bir lisans sunucusu yapılandırılmamışsa kullanıcılar artık bağlanamaz ve "Bu oturum, lisans sağlayacak Uzak Masaüstü Lisans Sunucusu bulunmadığından bağlantısı kesildi" hatasını alırsınız. Bu rehberde RD Lisans rolünü kurmayı, lisans sunucusunu etkinleştirmeyi, doğru CAL türünü (Kullanıcı mı Cihaz mı) seçmeyi ve süre dolduğunda çıkan uyarıyı kalıcı olarak çözmeyi adım adım anlatıyoruz.
Ön Koşullar
İşleme başlamadan önce şunlara dikkat edin:
- Lisans sunucusu rolünü taşıyacak bir Windows Server (2016 / 2019 / 2022 / 2025) ve sunucuda yönetici (administrator) yetkisi.
- Sürüm uyumluluğu: CAL sürümünüz, bağlanılan oturum sunucusunun (Session Host) sürümüyle uyumlu olmalıdır. Daha eski bir CAL ile daha yeni bir sunucuya bağlanamazsınız; ancak daha yeni bir CAL daha eski sunucuda çalışır. Örneğin Windows Server 2022 CAL'i 2022 ve önceki sürümlerdeki oturum sunucularına yeter, 2025'e yetmez. Ayrıca CAL'ler, kendileriyle aynı veya daha yeni sürümde çalışan bir lisans sunucusuna kurulabilir.
- Etki alanı (domain) vs çalışma grubu (workgroup): Etki alanına katılmış sunucularda hem Per User hem Per Device CAL kullanabilirsiniz. Çalışma grubu yapısında yalnızca Per Device CAL kullanılabilir; bu durumda Per User CAL'lere izin verilmez.
- Lisans sunucusunun, otomatik etkinleştirme için İnternet üzerinden Microsoft etkinleştirme altyapısına TCP 443 portundan çıkış yapabilmesi.
Per User mı, Per Device mı? Hangisi Uygun?
İki tür RDS CAL vardır ve seçim, kullanıcılarınızın oturum sunucusuna nasıl eriştiğine bağlıdır:
- Per Device (Cihaz başına): Lisans fiziksel cihaza atanır. Aynı bilgisayarı birden fazla vardiyada farklı kişiler kullanıyorsa idealdir; o cihazdan kaç kişi bağlanırsa bağlansın tek lisans yeter. Cihaz ilk bağlandığında geçici (temporary) bir CAL atanır ve 90 gün geçerlidir; kullanıcı oturum açtıktan sonra geçici CAL doğrulanmış olarak işaretlenir ve cihaz bir sonraki bağlantısında (lisans sunucusu etkin ve uygun CAL varsa) geçici lisans kalıcıya yükseltilir. Kalıcı Per Device CAL'ler yenilemeden önce rastgele 52–89 günlük bir süre geçerlidir. Per Device'da CAL'lerin en fazla %20'sini geri çağırabilirsiniz (revoke) ve fazladan atama (over-allocation) mümkün değildir.
- Per User (Kullanıcı başına): Lisans, Active Directory'deki kullanıcıya atanır. Her kullanıcının kendine ait birden çok cihazı varsa (bilgisayar, dizüstü, tablet) uygundur; kullanıcı kaç cihazdan bağlanırsa bağlansın tek lisans sayılır. Per User'da lisanslama teknik olarak zorlanmaz (enforced değildir); yeterli sayıda CAL satın alıp uyumu sağlamak yöneticinin sorumluluğundadır. Per User CAL'ler çalışma grubunda izlenemez ve hiçbir CAL'i geri çağıramazsınız.
Özetle: ortak/paylaşılan bilgisayar = Per Device; kişiye özel çok cihaz = Per User. Per User CAL kullanımınızı izlemek ve uyumu doğrulamak için RD Licensing Manager üzerinden rapor üretebilirsiniz.
Çözüm Adımları
1) RD Lisans rolünü kurun
Lisans sunucusu olacak makinede yönetici olarak oturum açın. Server Manager içinde Manage > Add Roles and Features'ı açın. "Role-based or feature-based installation" seçip sunucuyu belirleyin, Server Roles ekranında Remote Desktop Services'i işaretleyin, sonraki adımda Remote Desktop Licensing rol hizmetini ekleyin (sorulduğunda Add Features) ve Install ile kurulumu tamamlayın.
2) Lisans sunucusunu etkinleştirin
Server Manager > Tools > Remote Desktop Services > Remote Desktop Licensing Manager'ı açın. Sunucuyu seçin, Action > Activate Server'a tıklayın. Bağlantı yöntemi olarak iki pratik seçenek vardır:
- Automatic connection (önerilen): Sunucu İnternet'e çıkabiliyorsa, lisans sunucusu doğrudan Microsoft etkinleştirme altyapısıyla 443 portundan iletişim kurar.
- Web Browser: Lisans sunucusunun İnternet'i yoksa ama başka bir bilgisayardan erişiminiz varsa, sihirbazın verdiği adresi tarayıcıda açıp lisans sunucusu kimliğini girerek etkinleştirirsiniz.
Şirket bilgilerini (ad, soyad, şirket, ülke) girip sihirbazı tamamlayın.
3) CAL'leri yükleyin
Etkinleştirme bittikten sonra Action > Install Licenses ile satın aldığınız RDS CAL paketini (anlaşma türü + lisans kodu) sunucuya tanıtın. RD Licensing Manager'da lisans sunucusu adının yanında yeşil onay işareti ve sütunlarda toplam/kullanılabilir lisans sayılarını görmelisiniz.
4) Connection Broker'lı dağıtımda lisans modunu ayarlayın
Kurulumunuzda RD Connection Broker rolü varsa: Broker makinesinde Server Manager > Remote Desktop Services > Overview > Edit Deployment Properties > RD Licensing yolunu izleyin. Lisans modunu (Per User veya Per Device) seçin, lisans sunucusunun adını girip Add deyin.
5) Yalnızca Session Host + Lisans rolü varsa grup ilkesiyle ayarlayın
Broker yoksa (yalnız RD Session Host + RD Licensing), Session Host üzerinde lisans modunu yerel grup ilkesiyle tanımlayın. Start > gpedit.msc ile Yerel Grup İlkesi Düzenleyici'yi açın ve şu yola gidin:
````
Önce Use the specified Remote Desktop license servers ilkesine sağ tıklayıp Properties > Enabled yapın ve lisans sunucusu adını (birden çoksa virgülle ayırarak) girin. Ardından Set the Remote Desktop licensing mode ilkesini Enabled yapıp Per Device veya Per User seçin.
6) PowerShell ile hızlı yapılandırma (alternatif)
Dağıtımı komut satırından yapılandırmak isterseniz Connection Broker'lı ortamda şu cmdlet'i kullanın:
````
Birden çok lisans sunucusu için bir dizi alır: . Mod, ortamınıza göre veya olur (geçerli değerler: , , ).
7) Portları ve doğrulamayı kontrol edin
Session Host ile lisans sunucusu arasındaki güvenlik duvarlarında RDS portlarının açık olduğundan emin olun. Son olarak Server Manager > Tools > Terminal Services > RD Licensing Diagnoser aracını çalıştırın; üst pencere tespit edilen sorunları, alttaki bilgi bölümü ise olası nedeni ve çözüm adımını gösterir.
Önleme ve İpuçları
- 120 günlük süreyi son ana bırakmayın. Süreyi "sıfırlama" yöntemleri Microsoft tarafından önerilmez ve lisans uyumsuzluğu doğurur; doğru çözüm lisans sunucusu + yeterli CAL kurmaktır.
- "Remote Desktop licensing mode is not configured" uyarısı, modun seçilmediğini gösterir; 4. veya 5. adımdaki mod ayarını yaptığınızda kaybolur.
- "License server X is not available": Ağ erişimini, lisans servisinin durumunu (Remote Desktop Licensing hizmeti çalışıyor mu) ve port engellemelerini denetleyin.
- Güvenlik hatası görüyorsanız (X.224 protokol hatası ya da "güvenlik hatası nedeniyle bağlanılamadı"), RD Licensing Diagnoser'ın işaret ettiği X509 sertifika kayıt anahtarlarının (HKLM\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\Terminal Server\RCM altında) yenilenmesi gerekebilir; bu işlemden önce mutlaka kayıt defterini yedekleyin.
- CAL sürümünü her zaman oturum sunucusunun sürümüne eşit veya daha yeni seçin; lisans sunucusu da en az CAL kadar yeni bir Windows Server sürümünde çalışmalıdır.
Windows Server ortamınız için ihtiyacınız olan %100 orijinal Windows Server ve Office lisanslarını Enlisans'tan temin edebilir, hızlı teslimat ve kurulum sürecinde güvenilir destek alabilirsiniz.
